Uvod
 
Investicioni ciklus, koji je započet još 1998. godine otvaranjem novog površinskog kopa za eksploataciju mineralne sirovine, a nastavljen izgradnjom sistema za transport gline dužine 3,5 kilometara, svoju završnu fazu dobija upravo ovih dana kada će sirovina iz centralne suve prerade gline, čija je izgradnja završena 2004. godine, biti finalizovan u potpuno rekonstruisanim proizvodnim linijama u pogonima Potisje Kanjiža.
Svi ovi preduslovi bili su potrebni da se tržištu ponude, pored već postojećeg i već afirmisanog asortimana, i noviteti pod nazivom CONTINENTAL PLUS i CONSTANT PLUS koji su našoj javnosti, a pre svega stručnoj, prezentovani na nedavno završenom beogradskom sajmu građevinarstva.
 |
Površinski kop i linija za transport gline |
U istorijatu Potisje Kanjiža, koje je 2003. godine proslavilo stogodišnjicu postojanja, posebno treba podvući ulogu Hermana Grinfelda, industrijalca iz Kanjiže, osnivača fabrike, čiju su viziju i poslovnu hrabrost i umešnost mnoge generacije zaposlenih, sada se već slobodno može reći, sprovele u delo.
Zamah industrijalizacije koju je on pokrenuo, posle drugog svetskog rata, nastavljen je modernizacijom i stalnim povećanjem broja proizvodnih pogona u funkciji povećanja kapaciteta da bi se udovoljilo rastućim potrebama tržišta. Na izazove novih tržišnih trendova iz zadnje decenije prošlog veka koji su se ogledali u insistiranju na kvalitetu proizvoda i širini njegovog asortimana, Potisje Kanjiža je spremno odgovorilo i na taj način potvrdilo svoju vitalnost.
Tržišna orijentacija koja od tada postala dominantna poslovna filozofija kompanije, svoju pravu potvrdu dobila je ne samo u brojnim priznanjima za kvalitet i širinu asortimana proizvoda, već i u činjenici da su poslovni rezultati, ostvareni u žestokoj konkurenciji na domaćem i stranom tržištu, bili daleko iznad granskih. Naročito treba istaći da je Potisje Kanjiža znatan deo svoje proizvodnje, koja iznosi 60 miliona jedinica crepa i 50 miliona NF elemenata za zidanje i međuspratne konstrukcije, plasiralo putem izvoza u inostranstvo, na tržištima na kojima su bili prisutni najveći proizvođači u Evropi.
Jedan od njih, koncern Tondach iz Austrije, od 2003. godine preuzima vlasništvo nad Potisje Kanjiža koje je u njemu našlo pravog strateškog partnera o čemu svedoči i završetak ove najnovije investicije u koju je uloženo blizu 20 miliona EUR.
 |
Potisje Kanjiža iz vazduha |
Proizvodnja
Suvo mlevenje
Ležišta opekarskih sirovina Panonske ravnice sadrže u sebi manje ili više procenata čestica karbonata organskog porekla: ljušturice pužića i školjki koji su nekada činile živi svet dna Panonskog mora. Ove sitne ljušturice, prostim poluvlažnim postupkom sa diferencijalnim mlinovima se ne mogu adekvatno samleti pošto ljušture prolaze ivicom između valjaka diferencijalnih mlinova i tako ostaju nesamlevene.
Nesamlevene i neizreagovane čestice karbonata posle pečenja su dovodile do efekta kokičenja, što nije negativno uticalo na fizičko-mehaničke osobine ali je kvarilo estetski izgled crepa i sprečavalo njegovo dalje oplemenjivanje engobama i glazurama.
Centralna suva priprema u fabrici Potisje Kanjiža nije specifična samo po tome što se prerada gline vrši na jednom mestu za sva četiri proizvodna pogona, što je svakako velika prednost kada je u pitanju ujednačenost njenog kvaliteta, nego i po tome što se mlevenje sirovine vrši suvim postupkom.
 |
Centralna suva priprema |
Glavni efekat suvog mlevenja je lako postizanje veličine čestica željenih maksimalnih dimenzija. U slučaju čestica karbonatnog porekla poželjna je veličina ispod 200 ľm. Ovako pripremljena sirovina zatim se ponovo vlaži do optimalne vlažnosti i transportuje u unutrašnja odležavališta u kojima miruje oko tri nedelje.
Rezime
Centralizovanom pripremom gline u suvom stanju, uz precizno težinsko doziranje komponenti mineralne mešavine obezbeđuje se ujednačen kvalitet svih proizvoda bez obzira u kojem
pogonu se i kada oni proizvode, što je vekovni san svih ciglara, konačno je u Potisju i ostvaren.
Rekonstrukcija proizvodnih pogona
Tokom rekonstrukcije proizvodnih pogona u potpunosti je izmenjena linija pripreme sirovine, oblikovanja i pečenja crepa.
|
Kružni homogenizator proizvođača
Rieter |
U liniju za pripremu sirovine ugrađeni su kružni homogenizatori što predstavlja novitet u dosadašnjoj praksi primarne prerade u Potisju, a umesto revolver presa koje su oblikovanje vršile sa kalupima presvučenim gumom, uvedene su nove revolver prese sa gipsanim kalupima. Presovanjem sa gipsanim kalupima dobijaju se oštre ivice crepa što je vrlo važno kod njihovog međusobnog preklapanja putem falceva koji formiraju vodozaptivne kanale za sprečavanje prodiranja atmosferilija ispod krovnog pokrivača. Samo idealno preklapanje i dovoljna dubina falceva-kanala obezbeđuje krov od prodiranja kiše praćene vetrom i zavejavanja suvim snegom. Sa druge strane, glatka površina crepa koja se dobija presovanjem sa gipsanim kalupima, pored lepog estetskog utiska koji ostavlja, smanjuje mogućnost stvaranja pogodnog tla za zadržavanje mikroorganizama, razmnožavanje algi i lišajeva što će prema očekivanjima smanjiti stepen korozije crepa, naravno u nepromenjenim uslovima aerozagađenja.
Rezime
Novim načinom primarne prerade dobija se homogeniji kompozit
glina pogodniji za dalju obradu i presovanje u gipsanim kalupima koji crepu daju savršeno pravilne geometrijske karakteristike važne za njegovu vodozaptivnu funkciju kao i idealno glatku gornju površinu kojom se smanjuje korozija osnovne boje crepa.
|
Petoglava presa sa gipsanim kalupima proizvođača
Rieter |
Rekonstrukcijom tunelske peći omogućeno je pečenje na temperaturi od 1040 °C u "U" kasetama što pozitivno utiče na finalne fizičko-mehaničke karakeristike proizvoda . Režim pečenja na temperaturi od 1040 °C je potpuno automatizovan i strogo kontrolisan jer u ovoj fazi dolazi do stvaranja konačne kristalne strukture gotovog proizvoda koje će mu dati potrebne i očekivane karakteristike u njegovoj funkciji. Više temperature pečenja od dosadašnjih dovele su do znatnog poboljšanja fizičko mehaničkih karakteristika gotovih proizvoda i to pre svega vodonepropustljivosti, otpornosti na mraz i mehaničke uticaje i opterećenja. Šamotne U kasete (slika 7) koje su zamenile tradicionalni način strvaranja slogova vezanih paljenom žicom omogućavaju da se u fazi zagrevanja, pečenja i hlađenja svaki pojedinačni proizvod termički podjednako tretira nezavisno od njegovog položaja u kaseti i na vagonu, čime se dobijaju proizvodi identičnog kvaliteta što je u tradicinalnom načinu slaganja bilo izuzetno teško ostvarivo.
Za zahtevnije kupce u ponudi postoje i engobirani crepovi u boji. Engoba je glinena emulzija koja se u posebnim komorama nanosi na vidne površine osušenog crepa. Prilikom pečenja crepa on dobija svoju konačnu nijansu. Za sada su u ponudi crvena i braon boja, mada se prihvataju i druge specijalne porudžbine koje se mogu naći u paleti Tondach koncerna.
Rezime
Pečenjem crepa u U kasetama na višim temperaturama od dosadašnjih
dobijaju se gotovi proizvodi ujednačenog kvaliteta sa poboljšanim fizičko-mehaničkim karakteristikama i mogućnošću oplemenjivanja njihovih vidnih površina engobama, ili u skorijoj budućnosti glazurama.
Linije za transport, utovar i istovar vagona su potpuno automatizovane. Kod utovara suvog proizvoda vrši se vizuelna kontrola crepa, a kod istovara pečenog proizvoda i vizuelna i zvučna kontrola za izdvajanje neodgovarajućih proizvoda.
Tokom procesa proizvodnje prate se tehnološki parametri bitni za dobijanje gotovog proizvoda željenih fizičko-mehaničkih karakteristika. Oštri zahtevi kod međufazne kontrole polufabrikata kao i merenje finalnih karakteristika gotovih proizvoda pomaže u kontroli celokupnog tehnološkog procesa proizvodnje.
Sve napred navedeno, priprema sirovine u suvom stanju, njena adekvatna homogenizacija, presovanje pomoću gipsanih kalupa, povećanje temperature pečenja, kasetno pečenje i organizacija praćenja proizvodnje, omogućilo je uvoženje potpuno novih proizvoda Continental Plus i Constant Plus, koji mogu da se po izgledu i fizičko-mehaničkim karakteristikama takmiče sa proizvodima svih svetskih proizvođača.
|
Utovarno istovarna stanica |
| |
Tehničke karakteristike crepa Continental Plus i Constant Plus
Crep Continental Plus Constant Plus po spoljnom izgledu i fizičko-mehaničkim osobinama su savremeni proizvodi kao što se može videti i na slikama. Gipsani kalupi omogućavaju dobijanje oštrih ivica i dubljih podužnih i poprečnih falceva.
|
Tabela 1. Uporedni prikaz tehničkih karakteristika Continental Plus i Constant Plus i Continental Tip-22 crepa. |
Crepovi Continental Plus i Constant Plus po kvalitetu odgovaraju JUS EN 1304 standardu, što je potvrđeno ispitivanjima koja su vršena ne samo u našoj zemlji nego i u inostranstvu. Prema ovom standardu i standardima koji su vezani za njega:
Geometrijske karakteristike
Izvitoperenost i iskrivljenost ravnog crepa, falcovanog, vučenog falcovanog i preklopnog crepa ne sme biti veća od 1,5 % kod crepova ukupne dužine preko 300 mm, a kod crepova ukupne dužine manje ili jednake od 300 mm ne sme biti veća od 2 %.
Odstupanje mera
Srednje vrednosti za dužinu i širinu crepa, koje se određuju u skladu sa
metodama datim u standardu EN, ne smeju odstupati od vrednosti koje je deklarisao proizvođač za više od +-2 %. Izmerena srednja pokrivna mera mora biti u okviru +-2 % od pokrivne mere koju je proizvođač deklarisao.
Odstupanje boja
Odstupanje boja između pojedinih šarki crepova ne smatra se greškom.
Vodonepropustljivost
Po svojoj vodonepropustljivosti, bilo da su ispitivani po metodi 1 ili 2, crepovi se svrstavaju u dve klase: Klasu 1 i Klasu 2;
Crepovi razvrstani u Klasu 2 mogu se koristiti samo za polaganje na
vodonepropustljivu podlogu krova.
Proizvođač mora da navede koju metodu koristi za svoja ispitivanja, a
rezultati se moraju procenjivati na osnovu navedene metode.
Otpornost pri savijanju
Smatra se da zadovoljavaju oni ispitni komadi koji prilikom izlaganja savijanju prema standardu EN ne pucaju pod opterećenjem koje je veće od navedenih:
- 600 N za ravan crep (biber),
- 900 N za falcovani crep sa ravnom vidnom površinom;
- 1 000 N za ćeramidu;
- 1 200 N za ostale vrste crepova.
Otpornost na mraz
Ispitni komadi se moraju ispitivati po metodi izabranoj prema geografskoj zoni primene i u skladu sa zahtevima te metode, kao što je dato u standardu EN. Naša zemlja se nalazi u zoni B.
Primena novog crepa
Continental Plus i Constant Plus su presovani crepovi za pokrivanje krovova u nagibu. Zahvaljujuai dvostrukim falcovima velike dubine, oni omogućavaju još bolje zaptivanje krovne površine čime je otklonjena opasnost od prodiranja kiše praćene vetrom i zavejavanja suvim snegom. Bez obzira što su ovi crepovi većih dimenzija, njihova masa iznosi 3,0 kg/kom, što ih svrstava, po kvadratnom metru, u jedne od najlakših glinenih krovnih pokrivača.
Smanjenjem broja komada crepa po kvadratnom metru krovne površine smanjuje se: količina drvene građe krova, sredstava za pričvršćivanje crepova i dobija se u brzini i vremenu građenja smanjenjem broja istih radnji za pokrivanje krovne površine (manje crepa za pokrivanje).
Najbitnija prednost i novost Continental Plus i Constant Plus crepova, što ih ujedno i čini jedinstvenim u grupi presovanih crepova u našoj zemlji, je originalno konstruktivno rešenje kojim se omogućuje klizno letvisanje u rasponu od 28,0 do 36,0 cm. Kod crepova sa fiksnim letvisanjem, prilikom izvođenja krovne konstrukcije mora se krov prilagoditi crepu i svaka greška u dimenzijama krova može da izazove smetnje pri postavljanju crepa na krov što stvara dodatne probleme i otežava gradnju. Kod crepova sa kliznim ili različitim rastojanjima letvi na koje se postavlja, krovna konstrukcija (rogovi) se izvodi prema nameravanim dimenzijama a crep se prilagođava krovnoj konstrukciji postavljanjem letava na željena rastojanja. Ovakvim načinom izrade krova se izbegavaju greške izvođenja, koje se često dešavaju u praksi, a njihovo ispravljanje iziskuje puno vremena i novca.
Crepovima PLUS programa moguće je izvršiti zamenu bilo kojeg postojećeg crepa na krovu i bez zamene postojćaih krovnih letvi, ako su one očuvane, čime se za kratko vreme i sa manje novca može rekonstruisati stari krov.
Korišćenjem pored osnovnog crepa i svih pratećih elemenata (snegobrana, ventilacionih i opšivnih crepova), može se napraviti jedan idealan krov od prirodnog materijala, pečene gline, pod uslovom da je on izveden po svim standardima, propisima i pravilima struke.
Rezime
Kao što je poznato u našoj zemlji je u toku opsežna akcija usaglašavanja (popularno rečeno harmonizacije) pravne i druge regulative sa već zaživelim zakonima i propisima u Evropskoj
Uniji. Ni građevinska struka u tome nije izuzetak. Evropski komitet
za standardizaciju (CEN) predvideo je još jednu godinu za izradu nacionalnih aneksa i njihovu koegzistenciju sa EN (Evropskim normama) u još tri naredne godine. Dakle, krajem 2010. godine, svi nacionalni standardi biće stavljeni van snage i nosiće oznaku JUS EN sve dok Srbija ne postane članica CEN. Naš Zavod za standardizaciju je već usvojio određeni broj takvih evropskih standarda.
U oblasti ispitivanja kvaliteta građevinskih materijala od marta 2006. godine na snazi su standardi usklađeni sa evropskim.
Mada se u građevinskoj praksi ne možemo požaliti na oskudicu koja se tiče standarda, tehničkih propisa i raznih uputstava vezanih za pravila struke, mora se priznati da se oni malo, delimično, ili na žalost ni malo ne primenjuju u stvarnosti.
Evidentno je da najslabiju kariku u lancu čine strukture neposredno odgovorne za kvalitetno posredovanje između projektanta i investitora, tj. izvođači radova, nadzorne i inspekcijske službe.
Naravno da se ova konstatacija pretežno odnosi na individualnu gradnju, ali ona čini najveći deo naše investicione izgradnje. Zato treba uložiti trud da se građevinarstvo što bolje pripremi za neminovnost koja dolazi i donosi sve ono dobro što ga može vratiti na stare staze slave i ugleda u svetu. Neki su na to već spremni, Potisje Kanjiža sigurno.
TOP |
